Podstawowe zasady
Art. 72 k.p.k. przewiduje bezpłatną pomoc tłumacza dla oskarżonego, który nie włada polskim w wystarczającym stopniu. W ogólnym znaczeniu tego określenia przepisy dotyczą także podejrzanego. Art. 204 reguluje między innymi wezwanie tłumacza przy przesłuchaniu osoby niewładającej polskim oraz przy potrzebie przełożenia pisma lub zapoznania strony z dowodem.
Potrzeba pomocy może dotyczyć słuchania, wypowiedzi i dokumentów w różnym stopniu. Osoba radząca sobie w codziennych zakupach może nie rozumieć zarzutu, pouczenia lub terminologii specjalistycznej. Warto opisać konkretną trudność, zamiast ograniczać się do stwierdzenia, że „trochę zna się polski”.
Jak zgłosić problem ze zrozumieniem
Poinformuj prowadzącego czynność i obrońcę o języku, w którym możesz swobodnie się porozumiewać. Gdy pytanie, pouczenie lub przekład pozostaje niezrozumiały, zgłoś to od razu i poproś o wyjaśnienie albo powtórzenie. Nie zgaduj odpowiedzi wyłącznie po pojedynczych rozpoznanych słowach.
Uprawnienia i obowiązki zależą także od roli procesowej. Wezwanie świadka, zatrzymanie i ogłoszenie zarzutów nie są tą samą sytuacją. Pytania o konsekwencje prawne lub sposób obrony kieruj do obrońcy; tłumacz umożliwia zrozumienie wypowiedzi podczas czynności.