Najpierw dokument podróży lub jego kopia
Art. 14 ust. 2 ustawy z 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego określa podstawę zapisu imion i nazwisk pochodzących z języków nieposługujących się alfabetem łacińskim lub używających innego systemu pisma. Tłumacz dokonuje transliteracji lub transkrypcji na podstawie dokumentów podróży albo ich kopii. Dopiero gdy takich dokumentów brak, stosuje reguły pisowni obowiązujące w kraju, w którym sporządzono tłumaczony dokument.
Dlatego przed wykonaniem tłumaczenia proszę o dokument podróży z zapisem łacińskim albo jego czytelną kopię. Jeśli paszport zawiera pisownię odmienną od aktualnego wyniku generatora, nie należy samodzielnie jej poprawiać. Trzeba najpierw ustalić podstawę zapisu i sprawdzić pozostałe dokumenty. Ustawa mówi o kraju sporządzenia dokumentu, a nie automatycznie o obywatelstwie lub miejscu zamieszkania osoby.
- Masz dokument podróży lub kopię: przekaż je razem z materiałem do tłumaczenia.
- Nie masz żadnego z nich: poinformuj o tym przed rozpoczęciem pracy.
- W dokumentach występują różne warianty nazwiska: pokaż wszystkie istotne zapisy; nie wybieraj jednego wyłącznie na podstawie generatora.
Zapis łaciński, transliteracja i transkrypcja
Zapis łaciński to konkretna postać imienia lub nazwiska, którą można odczytać w dokumencie. Transliteracja polega na przenoszeniu znaków z jednego alfabetu do drugiego według określonych reguł. Transkrypcja służy oddaniu brzmienia. Efekty tych operacji mogą się różnić; polska ustawa wymienia zarówno transliterację, jak i transkrypcję, ale wskazuje także dokumentową podstawę ich wykonania.
Wpisane w paszporcie litery łacińskie nie są dowolnym tłumaczeniem imienia na język angielski lub polski. Nie należy zastępować ich popularnym odpowiednikiem imienia, przyzwyczajeniem z korespondencji czy pisownią z profilu internetowego. Także zapis podany przez klienta warto porównać z dokumentem podróży.
Ukraina: uchwała Gabinetu Ministrów nr 55
Ukraińską tabelę transliteracji alfabetu ukraińskiego na alfabet łaciński zatwierdził Gabinet Ministrów Ukrainy uchwałą nr 55 z 27 stycznia 2010 r. „Про впорядкування транслітерації українського алфавіту латиницею”. Jest to akt Gabinetu Ministrów, nie zarządzenie pojedynczego ministra. W oficjalnej bazie Rady Najwyższej dokument ma status obowiązujący; sprawdzona redakcja pochodzi z 12 stycznia 2016 r.
Do tej uchwały odsyła Państwowa Służba Migracyjna Ukrainy (DMS) w serwisie sprawdzania transliteracji. Serwis przyjmuje nazwisko i imię zapisane po ukraińsku. Pomaga sprawdzić wynik standardowej tabeli, lecz nie ustala samodzielnie, która pisownia jest właściwa dla konkretnego tłumaczenia w Polsce.
Litery, które najczęściej budzą wątpliwości
Poniższy wyciąg dotyczy tabeli ukraińskiej. Wielkość liter dostosowano do przykładów; serwis DMS prezentuje wynik wielkimi literami. Reguła „na początku” oznacza początek wyrazu, nie każde wystąpienie litery.
- Г i Ґ są różnymi literami: H i G nie są tu wariantami do swobodnego wyboru.
- Łacińskie Y może odpowiadać ukraińskiemu И albo Й na początku wyrazu. Litera i może wynikać z І, a w odpowiedniej pozycji również z Ї lub Й. Dlatego samego zapisu łacińskiego nie należy automatycznie odtwarzać w cyrylicy.
- Połączenie зг zapisuje się jako zgh, aby odróżnić je od ж → zh. Uchwała przewiduje pominięcie znaku miękkiego ь i apostrofu w zapisie łacińskim.
| Litera / połączenie | Zapis według uchwały nr 55 | Przykład z urzędowej tabeli |
|---|---|---|
| Г г | H h | Богдан → Bohdan |
| Ґ ґ | G g | Ґалаґан → Galagan |
| Х х | Kh kh | Христина → Khrystyna |
| И и | Y y | Михайленко → Mykhailenko |
| І і | I i | Іващенко → Ivashchenko |
| Ї ї | Yi na początku; i w innych pozycjach | Їжакевич → Yizhakevych; Кадиївка → Kadyivka |
| Й й | Y na początku; i w innych pozycjach | Йосипівка → Yosypivka; Олексій → Oleksii |
| Є є | Ye na początku; ie w innych pozycjach | Єнакієве → Yenakiieve; Гаєвич → Haievych |
| Ю ю | Yu na początku; iu w innych pozycjach | Юрій → Yurii; Корюківка → Koriukivka |
| Я я | Ya na początku; ia w innych pozycjach | Ярошенко → Yaroshenko; Костянтин → Kostiantyn |
| зг / ж | zgh / zh | Згурський → Zghurskyi; Жанна → Zhanna |
Trzy sprawdzone przykłady dla transliteratora DMS
To zestawienia edukacyjne, nie dane konkretnych klientów. Poszczególne imiona i nazwiska występują w przykładach uchwały. Podane wyniki standardowej transliteracji DMS sprawdzono dla dokładnej pisowni pokazanej poniżej.
- Nazwisko Ґалаґан, imię Богдан → GALAGAN, BOHDAN. Przykład rozróżnia Ґ → G i Г → H.
- Nazwisko Їжакевич, imię Христина → YIZHAKEVYCH, KHRYSTYNA. Na początku nazwiska Ї daje Yi, a Х daje Kh.
- Nazwisko Згурський, imię Юрій → ZGHURSKYI, YURII. Połączenie зг daje zgh; Ю na początku daje Yu, a końcowe й daje i.
Dlaczego paszport może zawierać inny wariant
DMS wyjaśnia, że w określonych sytuacjach, na pisemny wniosek i przy odpowiednich dokumentach, pisownia łacińska może nawiązywać do wcześniej wydanych dokumentów. Istnieją także przewidziane warunkami procedury możliwości zachowania spójnej pisowni nazwiska z dokumentami członków rodziny. Nie oznacza to nieograniczonego wyboru dowolnego wariantu.
Dlatego różnica między paszportem a standardowym generatorem nie dowodzi sama w sobie błędu. Tłumaczenie nie zmienia danych w paszporcie ani w rejestrze. Jeżeli potrzebna jest zmiana dokumentu, sprawę rozstrzyga właściwy organ; rolą tłumacza jest rzetelnie ustalić i oddać dane na podstawie przedstawionych materiałów.
Dokument po rosyjsku wymaga osobnego sprawdzenia
Cyrylica jest używana w różnych językach. Ukraińska tabela nr 55 nie jest uniwersalnym generatorem dla każdego rosyjskojęzycznego dokumentu. Najpierw należy sprawdzić dokument podróży lub jego kopię, język dokumentu źródłowego i kraj jego sporządzenia. Jeżeli brak zarówno dokumentu podróży, jak i jego kopii, zastosowanie ma ustawowe odwołanie do reguł tego kraju.
Nie należy automatycznie zamieniać rosyjskiej postaci imienia na ukraiński odpowiednik, a następnie traktować wyniku DMS jako dowodu właściwej pisowni. Dokumenty historyczne, wielojęzyczne lub zawierające kilka wariantów danych wymagają indywidualnej analizy. Moje uprawnienia tłumacza przysięgłego dotyczą języka ukraińskiego; rosyjski obejmuje tłumaczenia zwykłe i specjalistyczne.
Co przygotować do sprawdzenia pisowni
Spójność danych najlepiej sprawdzić przed ukończeniem tłumaczenia. W kancelarii w Krakowie porównuję zapis z dokumentu źródłowego z dostępną podstawą dokumentową. Sam zrzut wyniku generatora nie zastępuje dokumentu podróży lub jego kopii.
- Czytelny dokument do tłumaczenia, ze wszystkimi stronami zawierającymi istotne dane.
- Dokument podróży lub jego czytelna kopia z nazwiskiem i imieniem zapisanymi alfabetem łacińskim.
- Informacja o różnicach w innych dokumentach, zmianie nazwiska lub wcześniejszym tłumaczeniu.
- Nazwa instytucji i cel użycia tłumaczenia; przy wrażliwych danych najpierw uzgodnijmy sposób przekazania materiałów.